Drie mavo online! Een startles Blogger.

Welk online medium?

Blogger is een online medium om zelf een weblog te starten. Zoals Corrie Floor beschrijft in haar artikel en wij als studenten Nederlands ook actief beoefenen bij het vak School en Media; met Blogger deel je teksten. Aan deze teksten kun je afbeeldingen, video's en links toevoegen. Lezers van het blog kunnen reageren op de artikelen die de schrijver heeft geplaatst. Bovendien kun je anderen uitnodigen mee te schrijven aan het weblog. Erg interessant om teksten uit te wisselen!

Online opdrachten delen; dat wilde ik met mijn leerlingen. Na eerst Wikispaces te hebben geprobeerd (traag, engels medium) kwam ik terug bij Blogger. Zoals wij het bij dit vak School en Media gebruiken, kan ik ook werken met mijn leerlingen, dacht ik. Aan de slag dus! 

Het product

Leerlingen van drie mavo van het Pantarijn in Rhenen gaan werken met een weblog dat ik voor ze gemaakt heb om basisvaardigheden te oefenen. Daarbij werken ze ook zelf aan het weblog, door opdrachten online te plaatsen. (NB. het blog is nog in ontwikkeling. Omdat ik er veel opdrachten mee wil gaan geven, is het weblog nog 'groeiende')

Doelen

Dit weblog is bedoeld om stapsgewijs vaardigheden  te oefenen als: lezen, vragen stellen, online opdrachten schrijven en inleveren, samenvatten, teksten analyseren en lees- en schrijfbouwplannen maken. Het werken met het weblog wordt onderdeel van het gehele leerjaar.  Het is de bedoeling dat de leerlingen naast de gebruikelijke leergang gaan werken met het weblog. De verschillende onderdelen op het weblog zijn dus in feite onderdelen van een lessenreeks 'Basisvaardigheden examen'. 

Het doel van de startles die ik hieronder beschrijf, is bedoeld als kennismaking met het weblog; om binnen een eerste les helderheid te verschaffen over het werken met Blogger én om de eerste onduidelijkheden aan het licht te brengen. Bovendien oefenen de leerlingen onder begeleiding met het online plaatsen van opdrachten, zodat ze hiermee thuis verder kunnen werken. In feite is het dus een soort 'kickstart' voor allerlei opdrachten die het komende jaar zullen volgen. 

De les is geënt op het referentieniveau 2F, zoals dat door de overheid geformuleerd is voor leerlingen die het VMBO na vier jaar afsluiten. Het referentieniveau 2F beschrijft verschillende elementen van taal die de leerlingen moeten beheersen. Waar ik me met dit blog op richt, is het verbeteren van de vaardigheden t.a.v.  het begrijpen, interpreteren en evalueren van zakelijke teksten (beschreven op pagina 13) en het schrijven van verslagen, werkstukken, samenvattingen en artikelen (pagina 15). 

Waarom werken met Blogger?
Het ontbreekt de leerlingen aan veel (wat ik noem:) basisvaardigheden, terwijl deze essentieel zijn voor het eindexamen.  Daar de leergang niet voldoende inspeelt op de beoefening van deze vaardigheden, heb ik dit weblog ontwikkeld.

Lesopzet 

Deze les Nederlands is een introductie op het werken met Blogger. De lesopzet zoals ik in dit artikel beschrijf, is de startles voor het werken met / aan het weblog. Deze les is geënt op het model van de didactische analyse volgens Van Gelder (werken aan een 'eindpunt' uitgaand van een startsituatie). Voorafgaand aan de les zijn de leerlingen per mail uitgenodigd deel te nemen aan het weblog. Na deze les volgt een andere les over internetveiligheid.

• 10 minuten start:    De les start klassikaal met een uitleg van de opzet van deze werkvorm. Ik leg uit aan welke vaardigheden de leerlingen gaan werken: samenvattingen schrijven, teksten analyseren, vragen formuleren en bouwplannen maken voordat een tekst geschreven of geanalyseerd wordt. Daarbij leg ik hen ook uit waarom: het werken aan deze vaardigheden komt hen bij andere vakken, tijdens het examen en na hun middelbare schooltijd enorm van pas.

• 10 minuten introductie openen / lezen:   De leerlingen maken een begin met het bekijken van het weblog. Daartoe nemen alle leerlingen plaats achter een computer en openen de startsite, terwijl ik dat op groot scherm ook doe. (via de mail zijn leerlingen vooraf uitgenodigd deel te nemen aan de les en hebben ze een google-account aangemaakt). Daarnaast openen de leerlingen de het weblog op hun computer en ik op het grote scherm. Ik vraag ze allemaal de pagina 'Wat doe je hier?' te openen en te lezen en laat tegelijkertijd zien wat ik bedoel.

• 15 minuten oriëntatieopdracht lezen / maken:   Nu gaan de leerlingen zelf aan de slag met de oriënterende lesopdracht. De leerlingen openen de pagina waarop ze de eerste oriëntatieopdracht kunnen vinden ('Om te beginnen'). De opdracht is om vragen te stellen bij de pagina 'Wat doe je hier?'.Om te kijken of ze begrepen hebben wat we gaan doen met dit blog, krijgen de leerlingen hierbij de opdracht hun mening te geven over het weblog tot dusver. Daarmee oefenen ze gelijk om een bericht te schrijven, vorm te geven en online te plaatsen.  Deze eerste opdracht licht ik mondeling toe, maar de opdracht moet voldoende houvast bieden om zelfstandig online aan de slag te kunnen. Tijdens het zelfstandig werken mag er niets gevraagd of besproken worden; er wordt dus appel gedaan op het oplossend vermogen van de leerlingen.

• 5 minuten toelichting eerste zelfstandige opdracht:    Nu volgt weer een plenair moment. In dit plenaire moment licht ik de eerste échte opdracht toe, namelijk het vergelijken van samenvattingen en het starten met het schrijven van een (geleide) samenvatting.

• 5 minuten eerste zelfstandige opdracht lezen / bestand aanmaken:    De eerste opdracht die de leerlingen moeten maken is een vergelijking van samenvattingen online en het zelf schrijven van een korte samenvatting. Leerlingen plaatsen links van de gevonden samenvattingen en moeten commentaar geven op wat zij een goede en wat zij een slechte samenvatting vonden. Daartoe beantwoorden zij vragen over de gevonden samenvatting en formuleren zij aan bovendien wat zij goed vonden aan de samenvatting. Ook schrijven ze zelf een korte samenvatting, rekening houdend met wat ze zelf hebben geformuleerd over goede en slechte samenvattingen. Deze opdracht staat uitgelegd op het weblog van de klas. De leerlingen lezen de opdracht in de klas, maken een bestand aan met de titel 'Opdracht 1' en maken een opzet voor de opdracht die ze thuis zullen uitwerken.

• 5 minuten afsluiting les:   De les eindigt met een terugkoppeling van wat de leerlingen op het weblog gelezen en geschreven hebben. Ze sluiten de computers af en krijgen als huiswerk de opdracht mee om de eerste opdracht bij het onderdeel 'Samenvatting schrijven' een week later te hebben afgerond.

Rol docent

Tijdens de les
Tijdens deze startles leg ik uit, beantwoord ik vragen en houd ik in de gaten of de leerlingen zich bezighouden met de gegeven opdracht of dat ze zich elders op het internet vermaken. Op de momenten dat de leerlingen zelfstandig werken, loop ik rond en geef waar nodig op- en aanmerkingen. Ik ben in deze les dus zowel sturend,  (bege-) leidend als op de achtergrond aanwezig. 

Zelfstandig en actief leren
Ik volg hierbij de opzet volgens het zelfstandig en actief leren, zoals we bij Onderwijskunde behandeld hebben. Bij deze vorm van leren verschuift het zwaartepunt in sturing; waar in klassiek, frontaal onderwijs de docent geheel stuurt, is bij een actieve en zelfstandige leeropzet sprake van gedeelde sturing. Bij gedeelde sturing wordt een actieve leerhouding gevraagd van de leerling, zodat deze 'baas' wordt over zijn eigen leerproces. In deze zijn dus zowel leerling als leraar verantwoordelijk voor de mate waarin geleerd en geoefend wordt. In mijn les betekent het ook dat de leerlingen even een moment compleet individueel moeten werken, zonder de gelegenheid vragen te stellen of te overleggen; zo leren ze zelf oplossingen te zoeken / bedenken voor hun vragen. 

Motivatie
Ik kies voor het zelfstandig en actief leren, omdat deze opdrachten zich er zeer goed voor lenen en deze klas een relatief 'volwassen' leerhouding heeft. Ze willen zich graag ontwikkelen en voelen de noodzaak om aan basisvaardigheden te oefenen. Bovendien zit er een geleide component in; de leerlingen leren stapsgewijs werken aan de gevraagde vaardigheden en maken zich deze actief eigen. Ik merk namelijk dat ik bij deze klas kan blijven uitleggen, maar dat ze al doende het meeste en beste uit zichzelf halen. 

Klassenmanagement

Van de drie uur Nederlands die ik per week geef aan de derde klas mavo (vmbo theoretische leerweg), werken ze een uur achter de computer in een daartoe beschikbaar lokaal. Leerlingen werken individueel en zelfstandig achter een computer tijdens deze les. 

Voor het werken achter een computer gelden strikte regels: Youtube en social media zijn verboden en een groot aantal websites is afgeschermd. Ongepast gedrag online wordt bestraft met puntenaftrek, verwijdering uit de klas of zelfs schorsing. (regels van de school!) Bij klassikale momenten draaien de leerlingen hun stoel om, met de rug naar de computer, en zitten dan kringsgewijs met hun gezicht naar mij, de docent. De leerlingen mogen muziek luisteren tijdens het werken, maar alleen met koptelefoon. Verder gelden dezelfde regels als in een normale les: er wordt niet gegeten en gedronken in de klas, leerlingen zijn stil bij uitleg en mogen fluisteren om te overleggen, etc.

Meerwaarde inzet Blogger

Meerwaarde
Het werken met Blogger maakt het mogelijk om met mijn klas gemakkelijk los van de leergang te werken. De leerlingen blijken het in praktijk lastig te vinden los te komen van de leergang, terwijl deze niet genoeg handvatten biedt voor het ontwikkelen van bepaalde vaardigheden. Het weblog is een mooie extra naast de leergang.
Bovendien kunnen de leerlingen er in hun eigen tijd, zonder al teveel klassikale hulp, mee aan de slag.
Dat het een online manier is om opdrachten in te leveren, waarmee hun werk openbaar wordt en waarbij ze op de inhoud, vorm en kwaliteit van elkaars werk moeten reageren, maakt dat er een bepaalde 'peer pressure' ontstaat in een veilige omgeving; de leerlingen zijn vertrouwd met mij en elkaar.

Methodiek
Blogger leent zich uitstekend voor het zelfstandig en actief leren; de leerlingen werken op hun eigen tempo en manier aan de opdrachten. Daarin zit ook gelijk de differentiatie; de snelle leerlingen kunnen vooruit werken, de rustigere leerling kan thuis stapsgewijs verder werken. Het sluit daarbij aan bij de verschillende leerstijlen in een klas volgens Kolb:  

- de doeners kunnen direct aan de slag met de opdracht;
- de bezinners hebben de tijd om de opdracht te overdenken en te kijken hoe ze de opdracht gaan aanpakken;
- de denkers zoeken allerlei informatie op, vergelijken deze met elkaar en werken de opdracht stapsgewijs uit, voordat ze gaan beginnen en
- de beslissers maken een plan / opzet voor de opdracht en gaan met voorbeelden aan de slag.

Online veilig werken met pubers: kan dat?

Leerlinggegevens openbaar; heus niet!
De uiteindelijke opdrachten van leerlingen komen met naam online te staan in een beveiligde omgeving. Op dit moment staat de website nog openbaar, omdat leerlingen er nog niet meewerken en het als basis dient voor het de derde opdracht bij dit vak School en Media. Zodra de leerlingen er actief mee gaan werken, verander ik de instellingen van het weblog.

Blogger biedt namelijk de mogelijkheid om de instellingen van een weblog geheel naar eigen wens aan te passen. Zo kun je ervoor kiezen het weblog niet te laten vinden op zoekmachines en binnen Blogger. Daarbij kun je blogauteurs uitnodigen (de leerlingen in het geval van deze lessenreeks) én bloglezers. Als je het weblog zo instelt dat alleen de auteurs het weblog kunnen lezen, stuiten nieuwsgierige internetbezoekers op de melding dat het een privéblog betreft. Zodoende kunnen derden geen contact maken met de leerlingen of mij en zijn leerlinggegevens niet openbaar.

Leerlinginstructie 
In een tweede les over het online werken met elkaar, laat ik leerlingen verhalen schrijven over risico's op het internet. Aan de hand van deze verhalen leg ik de leerlingen uit over de veiligheidsinstellingen van Blogger en daarmee ook de waarborging van hun eigen veiligheid.